“KUNST EN POLITIEK MOETEN GESCHEIDEN BLIJVEN!” EN ANDERE STATEMENTS DIE JE KAN MAKEN OM TE LATEN WETEN DAT JE WEINIG OVER KUNST WEET
“KUNST EN POLITIEK MOETEN GESCHEIDEN BLIJVEN!” EN ANDERE STATEMENTS DIE JE KAN MAKEN OM TE LATEN WETEN DAT JE WEINIG OVER KUNST WEET
Een statement van River Roest
VOORWOORD
Het idee dat kunst en politiek gescheiden zouden moeten blijven is er één die we als mensen die zich intiem bezig houden met de kunsten meteen kunnen herkennen als belachelijk. Vele kunstenaars in elke tak van de kunsten laten zich hevig beïnvloeden door de politiek. Dit is niet moeilijk om te zien. Toch zijn er nog steeds mensen die prediken voor de scheiding van deze elementen van de samenleving.
Ik was geshockeerd om te leren dat deze mentaliteit ook bestaat in mijn klas, mensen die studeren om de kunsteducatie in te gaan. Het laat mij vrezen voor de interpretatieve capaciteiten van een volgende generatie. Gaan zij hun klassen later ook niet leren over de enorme zeggingskracht van de kunsten? Gaan zij de kunsten enkel als een vertoon van technisch vaardigheid presenteren? Zijn ze echt zo bang voor het woord politiek?
Het onderwerp van dit essay voelt misschien een beetje makkelijk, “natuurlijk zijn de kunsten en politiek verbonden” zeggen jij en ik. Maar blijkbaar is dat nog niet zo helder voor sommigen, dus ik besloot om het toch aan te gaan.
Voor sommigen lijkt dit misschien een radicaal aanvallend essay, maar in mijn ogen zijn maar weinig uitspraken zo radicaal als het verlangen naar een scheiding van kunst en politiek.
WAT IS POLITIEK?
Politiek is het discours dat we voeren over hoe de samenleving in elkaar zou moeten steken. Soms bestaat er de neiging bij mensen om te stellen dat ze zich niet bezighouden met de politiek. Vaak betekent dit dat ze geen extensief verslag bijhouden van televisie debatten of partijprogramma's. Maar dat betekent zelden dat ze geen beeld hebben van hoe ze denken dat de samenleving in elkaar zou moeten steken.
In onze samenleving wordt alles gestuurd door politiek. De samenleving bestaat uit menselijke constructies die niet in stand worden gehouden door de wetten der natuur, maar door de sturing van mensen met macht. Onze vrijheden, van waar we mogen bouwen tot wat we met ons eigen lichaam mogen doen, wordt gedicteerd door mensen. Dit is in mijn ogen niet inherent slecht, maar wel iets dat belangrijk is om bewust van te zijn.
De mate waarin je jezelf niet bezig hoeft te houden met de politiek staat in direct verband met de mate waarin de politiek zich niet bezighoudt met jou. Voor de een kunnen politieke keuzes een vervelende hindernis vormen, maar voor vele gemarginaliseerde groepen, zowel historisch als huidig, kan een politiek besluit een aanval vormen op diens fundamentele bestaansrecht.
Het verlangen naar depolitisering is in mijn ogen een verlangen naar het ontsnappen van verantwoording of misschien van het gevoel van machteloosheid. Wanneer we de politiek gaan zien als het netwerk van gedachten die de wereld vormen zoals deze is, dan moeten we ons eigen aandeel hierin ook gaan erkennen en bevragen, zei het de macht die we niet gebruiken, of de macht die we niet hebben. Wanneer we de politiek behandelen als iets dat niets met ons te maken heeft, kan dat een makkelijke uitvlucht vormen.
WAAROM MAKEN ZE NIET GEWOON VROLIJKE LIEDJES?
Tijdens de nacht waarin we werden geïntroduceerd aan het nieuwe jaar, trad pop-punkband Green Day op tijdens een televisie evenement. Tijdens dit evenement speelde ze hun klassieke nummer American Idiot, een nummer over het regime van president Bush, de reactie op de 9/11 aanvallen en de algemene staat van Amerika in die tijd. Tijdens dit optreden besloten ze om de een aantal zinnen in hun nummer te veranderen om zo meer te reflecteren op de huidige staat van Amerika. “I’m not a part of a redneck agenda”1 werd omgezet naar “I’m not a part of a MAGA agenda.” Toen ik dit hoorde vond ik het een beetje goedkoop. Even een zinnetje in je hit veranderen om het relevant te houden. Ik dacht dat het beter was geweest als ze een nieuw nummer hadden gezongen, ze zeiden immers inhoudelijk hetzelfde. Maar wat ik niet zag aankomen was de intense reactie die dit zou oproepen bij de rechterzijde.
De shock dat een linkse punkband tegen de Trump administratie zou zijn kwam als een verrassing voor ze. Hun afkeer tegen een rechts beleid was iets dat ze makkelijk van zich af konden schuiven totdat het expliciet benoemd was. Sommige zeiden dat politiek niet thuis hoort in punk, of de muziek in zijn geheel.
In de loop van de geschiedenis is muziek een enorm belangrijk stuk gereedschap geweest in het bevechten van systematische onderdrukking. Protestliederen, reggae, punk, hip-hop, en nog veel meer muziek vind zijn aard in een tegenbeweging tegen het dominerende politieke klimaat.
Zo zong de Britse anarchistische punkband Chumbawumba (die je mogelijk kent van hun nummer Tubthumping) in 1994 over de staat van homofobie Engeland en de wereld als geheel in hun nummer Homophobia.
“Up behind the bus-stop in the toilets off the street
There are traces of a killing on the floor beneath your feet
Mixed in with the piss and beer are bloodstains on the floor
From the boy who got his head kicked in a night or two before”2
De kille realiteit van de manier waarop homoseksualiteit werd behandeld en het gevaar dat de niet-heteroseksuele gemeenschap wordt hier niet uit de weg gegaan. Maar een nummer hoeft natuurlijk niet zo somber en confronterend te zijn om politiek te engageren. Ook een moderner nummer als Lady Gaga’s Born This Way doet een uitspraak over de manier waarop we de LHBTIQ+ gemeenschap zouden moeten behandelen.
“No matter gay, straight, or bi
Lesbian, transgender life
I'm on the right track, baby
I was born to survive
No matter black, white, or beige
Chola or Orient made
I'm on the right track, baby
I was born to be brave!”3
Ook dit valt onder een politieke uitspraak, een oproep voor gelijkheid ondanks onze afkomst of romantische oriëntatie is een inherent linkse stelling. Ook in ons eigen land houdt Nederlandse punkband Hang Youth zich bezig met de lopende politieke thematiek. Zo spreken zij zich onder andere uit over inkomensongelijkheid, de opkomst van facisme in de Nederlandse politiek, Tata Steel, het klimaat, studiefinanciering, de woningcrisis, het bestaan van het koningshuis en nog vele andere onderwerpen.
“Eerst wordt je buurt gesloopt
Daarna gaat die huur omhoog
Dat is gewoon beleid
Stel d'r is een woningnood
Behalve als je rijk bent
Dat is gewoon beleid
Stel je hebt geen rechten
Want je hebt geen vastgoed
Dat is gewoon beleid”4
Muziek helpt ons om te leren en reflecteren op het politieke landschap en de dingen die daarbinnen gebeuren, zoals Britse punkband Bob Vylan doet in zijn nummer We Live Here, een nummer dat een blik werpt op de zwarte ervaring in Engeland.
“Have a drink and puff your chest out
Not a racist, you're just proud
Why should you be left out?
The fairies get a march
And the nig-nogs get a month
We've got the right to vote
I mean, what more could we want?
Free to go where I like
If I look like I belong
If not, fuck off
Go on boy, move along
Remember Stephen Lawrence
He too was free to roam
Eighteen years old at the bus stop
Murdered on his way home”5
Hiermee spreekt Vylan over de onderdrukking die de hetero normatieve witte mens denkt te ervaren, bijvoorbeeld het gebrek aan een witte geschiedenis maand of het gebrek aan een hetero pride parade. Hij plaatst deze vermeende onderdrukking in contrast met de onderdrukking die zwarte mensen ervaren door de moord op Stephen Lawrence te benoemen.
Op 22 november 1993 was de achttienjarige Stephen Lawrence onderweg naar huis samen met zijn vriend Duwayne Brooks. Bij de bushalte liep Lawrence een stukje verder om te kijken of hij de bus al kon zien. Aan de andere kant van de straat liepen 6 witte jongens die onder de indruk waren dat zij aangesproken werden toen Lawrence iets tegen Brooks zei, waarop ze reageerde met "what, what nigger?" Niet meer was nodig voor deze groep om Lawrence aan te vallen. Hij werd omringd, naar de grond gewerkt en meerdere keren fataal gestoken.6
Vylan zegt dat het niet genoeg is om gemarginaliseerde groepen wettelijke rechten te geven wanneer deze groepen nog steeds sociaal onveilig zijn. De systematische onderdrukking zit diep geworteld in de samenleving, en als we deze niet ontmantelen zullen we geen oprechte gelijkheid kunnen creëren.
Natuurlijk komt dit niet alleen voor bij muzikanten, ook de beeldende kunst heeft zat voorbeelden van politiek geladen werk.
POLITIEK IN BEELD
In 1990 schilderde Keith Haring zijn beroemde schilderij Unfinished Work. Haring, die wist dat hij niet lang meer te leven had vanwege zijn AIDS diagnose, maakte dit schilderij als een symbool voor zij die voortijdig het leven hebben verlaten door deze ziekte. Hiermee reageerde hij niet alleen op een ziekte, maar ook op het beleid dat rond deze ziekte werd gevoerd.
Unfinished Work, Keith Haring, 1989
Onder het presidentschap van Ronald Reagan werd de AIDS epidemie niet serieus behandeld. Er ging weinig inzet naar de preventie van verspreiding. Het werd door velen gezien als een ziekte voor moreel ongewensten, zoals homoseksuelen en drugsgebruikers. Het officiële beleid van de Reagan administratie was dat AIDS een straf van God was tegen de homoseksuele gemeenschap. Dit gebeurde in een periode waarin de LHBTIQ+ gemeenschap steeds meer rechten begon te winnen na de Stonewall opstand in 1969. Door velen in de religieuze rechtse achterban van Reagan, werd AIDS gezien als de natuur die zichzelf heelde van de normalisatie van homoseksualiteit.78
En op 31 december 2023 postte iemand op X/Twitter het volgende.
Deze post kan gezien worden als een symptoom van een samenleving die de kunsten liever wil zien als product. Een leeg symbool dat het algemene idee van droefenis en tragedie representeert, zonder dat we daarbij daadwerkelijk nadenken over de omstandigheden in onze realiteit die deze tragedie creëren.
Wanneer we het zicht verliezen op het belang van de kunsten en de ideeën die ze uitdrukken, dreigen we beelden die ooit betekenisvol en krachtig waren te trivialiseren tot het punt dat we betekenis zelve als een bedreiging gaan zien.
De kunsten hebben enorme potentie om meer te zijn dan iets dat je tijdens carnaval in een feesttent meezingt of iets waar je je woning mee versiert, maar daardoor zouden de kunsten niet langer in dienst zijn van de toeschouwer. En dat is hoe velen de kunsten graag willen zien, als iets dat gemaakt is om de toeschouwer een goed gevoel te geven. Maar dat is niet de taak van de kunsten. Dat is de taak van een product.
WIE HEEFT BAAT BIJ TANDELOZE KUNST?
Deze drang om de kunsten te willen zien als een tandeloos iets dat bestaat om mooi te zijn en goede gevoelens te brengen kan niet losgemaakt worden van de kapitalistische samenleving en de manier waarop waarde daarbinnen wordt gemeten. Het idee dat de kunsten los zouden moeten staan van een politieke boodschap maakt de kunst makkelijker te verkopen. Het verlangen om dat wat schuurt weg te werken om zo een product aan te leveren dat zich makkelijker verleent tot commercialisatie.
Marcel Duchamp omschreef dit fenomeen als “retinal art”9 een vorm van kunst die zich enkel focust op de verlangens van het oog maar hierin niks doet om een connectie te maken met het brein. Oftewel werk dat enkel wordt gemaakt vanuit een esthetische invalshoek.
“I was interested in ideas – not merely in visual products, I wanted to put painting once again at the service of the mind.”10
Ook de marxistische filosoof Theodor Adorno verzette zich tegen het idee dat kunst enkel dient als een esthetisch iets. Hij ziet de kunsten als een middel om vorm te geven aan de wereld. Om bestaande systemen en constructies te onderzoeken en bevragen.
“Politically engaged art is a partial corrective to the bankrupt aestheticism of the majority of mainstream art. As he wrote, ‘all art is an uncommitted crime’, meaning that art challenges the status quo by its very nature and engages with an already existing ideology and dominant discourse. Thus, art should be critical and should interrogate the world, rather than seek to explain it, or as Brecht wrote: ‘Art is not a mirror held up to reality but a hammer with which to shape it’.”11
Als we de omschrijving van Adorno accepteren dan is het depolitiseren niet alleen een beperking van expressie, maar een beperking van de invloed die een kunstenaar kan hebben op de maatschappij.
OM DE KUNSTEN NIET TE BEGRIJPEN IS OM DE WERELD NIET TE BEGRIJPEN
Narratief bestaan niet alleen in de media/kunst die we consumeren. Het bestaat ook in onze realiteit. We zien de geschiedenis graag als een collectie van feiten waar we op kunnen vertrouwen als een absolute waarheid. Maar onze geschiedenis bestaat uit verhalen, die vaak met een intentie worden verteld. De manier waarop we de wereld ervaren bestaat uit ervaringen en verhalen, maar als we niet in staat zijn om de intentie van die verhalen te begrijpen, dan worden we vatbaar voor manipulatie. Dit is hoe facsisme, discriminatie en ongelijkheid de overmacht krijgen. De normalisatie van onderdrukking wordt voor een groot deel door de media gevoed. Dat wat we acceptabel en onacceptabel vinden in de kunst die in de wereld verschijnt is inherent gekoppeld aan een politieke visie van de wereld.
We zien de geschiedenis graag als een collectie van feiten waar we op kunnen vertrouwen als een absolute waarheid. Maar onze geschiedenis bestaat uit verhalen, die vaak met een intentie worden verteld. Daarom is het belangrijk om
Om te pleiten voor een scheiding van kunst en politiek, is om te pleiten voor onderdrukking. Om degenen die spreken over de problematiek in de wereld en zij die dat wat we als normaal zien in de samenleving de mond te snoeren, omdat wat ze zeggen je oncomfortabel maakt. Maar het zijn niet die kunstenaars die de gevoelige snaar raken, het is de realiteit die je voor een seconde onder ogen kwam. De illusie dat een oproep om de kunsten apolitiek te maken een oproep is voor neutraliteit is enkel dat, een illusie. Deze oproep is een inherent politieke oproep voor censuur.
Als je de politiek niet aan wil gaan in je werk, dan is dat natuurlijk je goed recht, maar wanneer je ook maar iets dieper graaft zal je zien dat er maar weinig onderwerpen over blijven die je dan kan aankaarten.
BRONNENLIJST
Lopez, J. (2024, 2 januari). Trump supporters have a meltdown after Green Day Slam ‘MAGA agenda’ during New Year’s show. Rolling Stone.
Chumbawamba. (1994). Homophobia. On Anarchy [CD]. One Little Indian.
Lady Gaga. (2011). Born This Way. On Born This Way [Album]. Streamline/Kon Live/Interscope.
Hang Youth. (2021). (GE)WOONBELEID. Burning Fik.
Bob Vylan. (2021). We Live Here. On We Live Here [Album]. Ghost Theatre.
Macpherson, W. (1999). The Stephen Lawrence Inquiry: Report of an Inquiry by Sir William Macpherson of Cluny. The Stationery Office.
White, A. (2012, 27 januari). Reagan’s AIDS Legacy / Silence equals death. SFGATE. https://www.sfgate.com/opinion/openforum/article/Reagan-s-AIDS-Legacy-Silence-equals-death-2751030.php (bekeken op 08-12-2023)
LGBTQ History Month: The Early Days of America’s AIDS Crisis. (2018, 15 oktober). NBC News. https://www.nbcnews.com/feature/nbc-out/lgbtq-history-month-early-days-america-s-aids-crisis-n919701 (bekeken op 08-12-2023)
Retinal Art - The Art and Popular Culture Encyclopedia. (z.d.). http://artandpopularculture.com/Retinal_art (bekeken op 5-01-2024)
From an interview with James Johnson Sweeney, The Bulletin of the Museum of Modern Art, Vol. XIII, no. 4-5,1946, pp. 19-21.
What is art according to famous thinkers through history | Widewalls. (z.d.). https://www.widewalls.ch/magazine/what-is-art
Reacties
Een reactie posten